Nâng cao hiệu quả dạy nghề cho lao động nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn TP.HCM(phần 2)

 

Việc tổ chức triển khai đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn đang đứng trước những thách thức rất lớn:

Thứ nhất, Chính Phủ, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã đưa ra nhiều chính sách đổi mới, phát triển các hình thức liên kết sản xuất gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản như Quyết định 62/2013/QĐ-TTg của Chính Phủ về chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản, xây dựng cánh đồng lớn, Quyết định 4930/QĐ-BNN-KTHT về tổ chức sản xuất nâng cao giá trị gia tăng, Quyết định 3418/QĐ-BNN-KTHT triển khai thi hành Luật Hợp Tác Xã… Trên thực tế sản xuất liên kết đầu tư, chuyển giao công nghệ gắn với tiêu thụ nông sản không nhiều, chỉ khoảng 30%. Nông sản tiêu thụ qua hợp đồng liên kết chiếm tỷ lệ lớn nhưng chỉ là liên kết mua bán và mang tính hình thức.

Thứ hai, công tác giảm nghèo và an sinh xã hội nông thôn đa chiều. Các chương trình giảm nghèo bền vững, chương trình giảm nghèo theo Nghị quyết 30 a, chương trình 135 thực hiện hiện chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất để giảm nghèo theo cơ chế mới “hỗ trợ theo dự án”. Dự án hỗ trợ phát triển sản xuất theo nhu cầu và có sự tham gia của người dân đã góp phần chuyển biến về cơ cấu kinh tế nông nghiệp nhưng đòi hỏi cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền và nhân rộng các mô hình giảm nghèo hiệu quả. Bên cạnh đó các chương trình giảm nghèo phải thực hiện nhiều mục tiêu như: y tế, giáo dục, điều kiện sống, bảo hiểm xã hội và tiếp cận thông tin.

Thứ ba, khi tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), nông nghiệp Việt Nam sẽ có cơ hội tiếp cận nguồn thị trường chung rộng lớn với gần 800 triệu người tiêu dùng và 40% GDP toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với cơ hội đó, TPP cũng đặt ngành nông nghiệp Việt Nam đối mặt với nhiều thách thức khi nhiều sản phẩm nông nghiệp phải cạnh tranh gay gắt về chất lượng và giá cả từ hàng hóa của các quốc gia thành viên.

Một số giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh thời gian tới:

Một là, điều chỉnh nâng mức hỗ trợ chi phí đào tạo nghề phù hợp với thị trường hiện nay. Tăng cường cơ hội tiếp cận vốn vay tự tạo việc làm cho lao động nông thôn học nghề, mở rộng nguồn vay bằng việc thành lập thêm các quỹ hỗ trợ tín dụng cho lao động nông thôn tự tạo việc làm; tiếp tục cải cách hành chính để đơn giản hóa các thủ tục vay vốn, thiết lập các kênh hỗ trợ, tư vấn vay vốn cho lao động nông thôn học nghề.

Hai là, tăng cường giáo viên cơ hữu tại cơ sở đào tạo nghề. Áp dụng linh hoạt những quy định đối với giáo viên dạy nghề là thợ lành nghề, nghệ nhân để khuyến khích người giỏi nghề, có nhiều kinh nghiệm thực tế tham gia; quy định bắt buộc người tham gia dạy nghề phải có chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm như hiện nay gây khó khăn cho không ít trường hợp là nghệ nhân cao tuổi có tâm huyết muốn tham gia để giúp lao động nông thôn. Với những trường hợp này nên xây dựng tiêu chí thay thế để đánh giá năng lực sư phạm của họ như: số năm kinh nghiệm trong nghề hoặc số lao động đã được họ truyền nghề trong quá trình hành nghề…

Ba là, các cơ sở dạy nghề cần định kỳ điều chỉnh lại chương trình đào tạo theo hướng xác định mục tiêu đào tạo phù hợp với yêu cầu; xác định tỷ lệ phù hợp giữa lý thuyết và thực hành, đặc biệt ưu tiên nhiều thời gian dạy thực hành để nâng cao kỹ năng nghề cho người học. Một số lĩnh vực sản xuất (chủ yếu là nông nghiệp) mang tính thời vụ chỉ diễn ra ở thời điểm nhất định trong năm hoặc chu kỳ sản xuất kéo dài… nên sẽ khó khăn cho việc thực hiện các phần thực hành, thăm quan, trải nghiệm thực tế. Do đó, trong chương trình đào tạo cần căn cứ đặc thù nghề để xác định thời gian, phương pháp và hình thức đào tạo để quá trình đào tạo luôn gắn liên với thực tế lao động sản xuất.Giáo trình, tài liêu học tập cũng là một trong những hạn chế trong đào tạo nghề cho lao động nông thôn thành phố Hồ Chí Minh, không chỉ thiếu về số lượng mà ngay cả những giáo trình, tài liệu hiện tại phần lớn chưa phù hợp với đối tượng sử dụng là lao động nông thôn học nghề do nội dung trình bày vẫn nặng tính hàn lâm, trong khi người học nghề có trình độ văn hóa khá thấp. Chính vì thế, ngoài đảm bảo cung cấp đủ số lượng giáo trình, tài liệu các môn học của mỗi chương trình đào tạo cho các học viên, cần phải thay đổi cách xây dựng, cách trình bày nội dung để người học dễ tiếp cận và tiếp thu được kiến thức, như: biên tập thành những cuốn cẩm nang về nghề, có hình vẽ minh họa, chỉ dẫn chi tiết hoặc dưới dạng video clip.

Bốn là, cần tiếp tục tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị cho những cơ sở dạy nghề còn thiếu theo hướng tập trung, tránh dàn trải như thời gian qua; ưu tiên đầu tư hoàn thiện cho những cơ sở dạy nghề mà tại địa phương có nhu cầu học nghề lớn trước, nơi có nhu cầu học nghề ít hơn sau. Ngoài ra, việc mua sắm thiết bị vật tư phục vụ thực hành thường có tiến độ trễ giữa nhu cầu và thời gian để thực hiện việc mua sắm; do đó cần xây dựng được định mức sử dụng vật tư, xây dựng quy trình mua sắm vật tư để giảm thời gian trễ trong thực hiện việc mua sắm đối với từng nghề nhằm đáp ứng kịp thời đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Tăng cường xã hội hóa hoạt động đào tạo nghề cho lao động nông thôn bằng việc huy động các nguồn đầu tư từ xã hội cho các cơ sở dạy nghề; hợp tác với doanh nghiệp  để tận dụng cơ sở vật chất, máy móc thiết bị để vừa giảm chi phí đầu tư, vừa gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của bên sử dụng lao động.

Năm là, tăng cường hoạt động tư vấn lựa chọn nghề học và coi hoạt động này là yêu cầu bắt buộc trong quy trình tuyển sinh, đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Đồng thời, tăng cường hoạt động thông tin và giới thiệu việc làm. Tổ chức định kỳ hội chợ việc làm tại các huyện, các xã để lao động nông thôn dễ dàng tiếp cận. Xác định chính sách sử dụng lao động nông thôn là một trong những tiêu chí đóng góp với xã hội, địa phương khi doanh nghiệp đăng ký đầu tư và có cơ chế hỗ trợ thỏa đáng cho những doanh nghiệp tích cực đóng góp vào đào tạo, sử dụng lao động nông thôn qua đào tạo nghề.

Trên cơ sở các giải pháp đã đề ra nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động nông thôntrên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn tới, để các giải pháp khi áp dụng vào thực tế mang lại hiệu quả đòi hỏi có sự chỉ đạo quyết liệt của thành phố, các cơ quan quản lý về hoạt động đào tạo nghề, các cơ sở dạy nghề và phản hồi từ người học và người sử dụng lao động. Trong đó, các cấp quản lý phải có vai trò chủ động trong việc đề ra các chủ trương, chính sách hiệu quả; các cơ sở dạy nghề tích cực triển khai và không ngừng sáng tạo, đổi mới; người học cũng cần chủ động hơn nữa trong việc tìm kiếm thông tin, tìm hiểu ngành nghề để lựa chọn nghề học phù hợp; doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm, chủ động hơn trong việc tham gia vào xây dựng chương trình đào tạo và công tác tổ chức đào tạo nghề, ưu tiên sử dụng lao động nông thôn qua đào tạo nghề./.

Tác giả: TS. Lê Ngọc Đức – Giám đốc Trung tâm Dạy nghề Nông nghiệp Công nghệ cao TP.HCM