Nâng cao hiệu quả dạy nghề cho lao động nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn TP.HCM(phần 1)

Trung tâm Dạy nghề nông nghiệp công nghệ cao được thành lập theo Quyết định số 581/QĐ-UBND ngày 06/02/2005 của UBND thành phố Hồ Chí Minh; là đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh.Chức năng của Trung tâm là dạy nghề, đào tạo, huấn luyện, cung cấp các dịch vụ liên quan đến dạy nghề, đào tạo, chuyển giao các tiến bộ, kỹ thuật, chuyển giao công nghệ trong sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cho các tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp và nông dân, lao động nông thôn trên địa bàn thành phố và khu vực lân cận.Cung ứng lực lượng lao động chất lượng cao, có kiến thức, kỹ năng, đạo đức tốt, có tay nghề, đạt tiêu chuẩn làm việc.

Trung tâm có nhiệm vụ tổ chức đào tạo nhân lực kỹ thuật trong sản xuất, dịch vụ ở trình độ sơ cấp nghề nhằm trang bị cho người học năng lực thực hành nghề trong các lĩnh vực nghiên cứu khoa học và sản xuất nông nghiệp, có đạo đức lương tâm nghề nghiệp, có ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khỏe, tạo điều kiện cho họ có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học lên trình độ cao hơn, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.Tổ chức xây dựng và thực hiện các chương trình, giáo trình, học liệu dạy nghề đối với nghành nghề được phép đào tạo. Đưa nội dung giảng dạy về ngôn ngữ, phong tục tập quán, pháp luật của nước mà người lao động đến làm và pháp luật có liên quan của Việt Nam vào chương trình dạy nghề khi tổ chức dạy nghề cho người lao động đi làm việc ở nước ngoài.Xây dựng kế hoạch tuyển sinh, tổ chức tuyển sinh học nghề.Tổ chức các hoạt động dạy và học, kiểm tra, cấp chứng chỉ sơ cấp nghề theo quy định nhà nước.

Tuy nhiên hiện nay, một bộ phận không nhỏ người lao động chưa nhận thức đúng đắn rằng, việc học nghề là nhu cầu thiết yếu để có  thêm việc làm, tăng thu nhập ổn định cuộc sống. Một số địa phương chưa làm tốt công tác tuyên truyền tới các tổ chức, đoàn thể và người lao động trên địa bàn về công tác đào tạo nghề. Chất lượng đào tạo nghề tuy có được nâng cao nhưng người lao động phải mất nhiều thời gian mới tiếp cận được yêu cầu của cơ sở sử dụng lao động, một bộ phận không nhỏ lao động nông thôn qua đào tạo nghề chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động, không đủ khả năng tự tạo việc làm cho bản thân sau khi tốt nghiệp. Xuất phát từ những vấn đề đang tồn tại, cũng nhưgắn liền với chức năng, nhiệm vụ của đơn vị, được sự chấp thuận của Lãnh đạo Ban Quản lý Khu NNCNC Thành phố và các Sở Ngành hữu quan, Trung tâm Dạy nghề NNCNC tổ chức Hội thảo với chủ đề “Thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”.

Mục đích nhằm tập trung nghiên cứu sâu hơn thực trạng chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn nhằm tìm ra những yếu tố ảnh hưởng đến nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Từ đó, đề ra một số giải pháp hiệu quả nhằm nâng cao hiệu quả dạy nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh.

Đào tạo nghề cho người lao động là nhân tố quan trọng bậc nhất để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực, tăng năng suất lao động trong tất cả các ngành nghề, lĩnh vực và toàn bộ nền kinh tế. Chất lượng, hiệu quả đào tạo qua các trường dạy  nghề ngày càng được nâng lên từng bước đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp và của thị trường lao động. Lao động đã qua đào tạo nghề góp phần tích cực vào quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, giải quyết việc làm, xuất khẩu lao động, xóa đói giảm nghèo và xét trên tổng thể đã góp phần vào nâng cao chất lượng và hiệu quả chung của nền kinh tế.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt được thành tựu khá toàn diện và to lớn. Nông nghiệp tiếp tục phát triển với tốc độ khá cao theo hướng sản xuất hàng hoá, nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả; đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia; một số mặt hàng xuất khẩu chiếm vị thế cao trên thị trường thế giới. Kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng tăng công nghiệp, dịch vụ, ngành nghề; các hình thức tổ chức sản xuất tiếp tục đổi mới. Kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội được tăng cường; đời sống nhân dân nhiều vùng nông thôn thay đổi, chất lượng cuộc sống từng bước được nâng cao. Tuy nhiên, những thành tựu đã đạt được chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và chưa đồng đều giữa các vùng. Nền nông nghiệp phát triển còn kém bền vững, tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm dần, sức cạnh tranh thấp, chưa phát huy tốt nguồn lực cho phát triển sản xuất; nghiên cứu, chuyển giao khoa học – công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực còn hạn chế, lao động làm nông nghiệp chủ yếu làm  theo kinh nghiệm mà chưa được đào tạo nghề một cách bài bản. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới cách thức sản xuất trong nông nghiệp còn chậm, phổ biến vẫn là sản xuất nhỏ phân tán; năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng nhiều mặt hàng thấp. Các hình thức tổ chức sản xuất chậm đổi mới, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mạnh sản xuất hàng hoá. Nông nghiệp và nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng kinh tế – xã hội còn yếu kém, môi trường ngày càng ô nhiễm; năng lực thích ứng, đối phó với thiên tai còn nhiều hạn chế.

Những hạn chế, yếu kém trên có nguyên nhân khách quan và chủ quan, trong đó nguyên nhân chủ quan là chính: nhận thức về vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông dân, nông thôn còn bất cập so với thực tiễn; chưa hình thành một cách có hệ thống các quan điểm lý luận về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn; cơ chế, chính sách phát triển các lĩnh vực này thiếu đồng bộ, thiếu tính đột phá; một số chủ trương, chính sách không hợp lý, thiếu tính khả thi nhưng chậm được điều chỉnh, bổ sung kịp thời; đầu tư từ ngân sách nhà nước và các thành phần kinh tế vào nông nghiệp, nông dân, nông thôn còn thấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; tổ chức chỉ đạo thực hiện và công tác quản lý nhà nước còn nhiều bất cập, yếu kém.  Xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn sản xuất, trong những năm vừa qua Đảng và Nhà nước ta đã có những chiến lược, chính sách ưu tiên để đầu tư phát triển lĩnh vực đào tạo nghề.

 Phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân phải dựa trên cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện của từng vùng, từng lĩnh vực, để giải phóng và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực xã hội, trước hết là lao động, đất đai, rừng và biển; khai thác tốt các điều kiện thuận lợi trong hội nhập kinh tế quốc tế cho phát triển lực lượng sản xuất trong nông nghiệp, nông thôn; phát huy cao nội lực; đồng thời tăng mạnh đầu tư của Nhà nước và xã hội, ứng dụng nhanh các thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến cho nông nghiệp, nông thôn, phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí nông dân.

Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; trước hết, phải khơi dậy tinh thần yêu nước, tự chủ, tự lực tự cường vươn lên của nông dân. Xây dựng xã hội nông thôn ổn định, hoà thuận, dân chủ, có đời sống văn hoá phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống nông dân. Thực hiện các Nghị quyết của Đảng về phát triển nông nghiệp, nông thôn và nông dân, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản điều hành, trong đó Quyết định số 1956/QĐ- TTg ngày 27/11/2009 phê duyệt đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020” nhằm phát triển kinh tế ổn định và bền vững, đồng thời từng bước chuyên môn hóa sản xuất và chuyển đổi cơ cấu ngành nghề nông nghiệp, nông thôn trên phạm vi toàn quốc, trên nhiều lĩnh vực sản xuất, trong đó nội dung đào tạo nghề nông nghiệp do Bộ NN&PTNT chủ trì thực hiện với mục tiêu đến năm 2020 cả nước có 3 triệu nông dân được đào tạo nghề nông nghiệp.

Mục tiêu mà Thành phố Hồ Chí Minh đặt ra cho tất cả các huyện ngoại thành từ nay đến năm 2020 là gắn công tác dạy nghề trong nông nghiệp – phát triển nông thôn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế  nông nghiệp – nông thôn; gắn với phát triển nền nông nghiệp đô thị của Thành phố. Đây là một quan điểm mới tại Thành phố, vì khi chuyển đổi cơ cấu lao động, từ việc được đào tạo nghề lao động nông thôn có thể làm việc tại doanh nhiệp trong địa bàn nông thôn, hoặc tại các trung tâm việc làm trong từng huyện ngoại thành… vừa phù hợp khoảng cách lao động làm việc, vừa nâng cao thu nhập người lao động.

Hiện nay do tiến trình đô thị hóa nhanh, nên đất nông nghiệp đã không còn chiếm tỷ lệ nhiều như trước năm 2010. Tuy thế, về tỷ trọng thu nhập trong đất nông nghiệp thì nhiều xã, thị trấn nông nghiệp đô thị đang phát huy cao. Thí dụ, như tại Hóc Môn, Củ Chi, Bình Chánh, Nhà Bè… những chủ hộ nông dân sau khi được đào tạo nghề trồng Lan cắt cành, nghề trồng Bonsai… đã cho thu nhập trên mỗi ha hàng trăm triệu đồng/ năm. Hay mô hình nuôi trồng tôm chân trắng tại xã nông thôn mới Lý Nhơn, Bình Khánh… của Cần Giờ đã cho thu nhập trên 100 triệu đồng/ha/năm. Đây là những hình thức vận dụng mô hình nông nghiệp đô thị của nông thôn mới tại Thành phố, mà bà con nông dân ta đang phát huy hiệu quả cao nhất, làm lợi cho người nông dân cả về thực tế trước mắt lẫn về mặt lâu dài để nâng cao trình độ người nông dân đi kèm hiệu quả kinh tế gia đình.  

Từ thực tại, những lao động của nông nghiệp đô thị tại nông thôn khi chuyển từ lao động nông thôn giản đơn, sang nông nghiệp đô thị rất cần phải đào tạo các nghề đúng với những loại ngành nghề có kỹ thuật cao, đúng với chuẩn mực trong nước, quốc tế, như: chăm sóc trồng lan xuất khẩu, cây, cá cảnh… hay kỹ thuật chăn nuôi bò sữa, chim yến… tất cả những mặt hàng giá cao này, đều cần đến kỹ thuật đúng chuẩn, mà người nông dân phải được đào tạo cũng đúng chuẩn ngành nghề đó.Công tác đào tạo nghề phải gắn với từng nghề nghiệp thật cụ thể, phù hợp từng nhóm nông dân, ở từng địa bàn nông thôn…  từ đó vừa nâng cao hiểu biết cho cho người nông dân về văn hóa, kỹ thuật nghề… vừa làm thay đổi cuộc sống dài lâu của họ và cho gia đình họ.

Đào tạo nghề cho nông dân và lao động nông thôn phải gắn với giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ cấu lao động; gắn với xóa đói, giảm nghèo và góp phần bảo đảm an sinh xã hội ở nông thôn; gắn với xây dựng nông thôn mới. Vì vậy, trong quá trình thực hiện, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, nhất là vai trò của chính quyền cấp xã, cấp huyện. Thực tế thời gian qua cho thấy, ở nơi nào có sự phối hợp tốt giữa các đơn vị này thì ở đó công tác đào tạo nghề đạt được kết quả rất tích cực (người dân có việc làm, năng suất lao động và thu nhập của người dân được nâng lên, giảm nghèo bền vững…). Đặc biệt, dạy nghề cho nông dân và lao động nông thôn phải gắn kết chặt chẽ với Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới.

Việc triển khai kế hoạch đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn có những thuận lợi như Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 971/QĐ-TTg ngày 1/7/2015 về sửa đổi bổ sung Quyết định số 1956/QĐ-TTg ngày 27/11/2009, trong đó giao Bộ Nông nghiệp và PTNT chịu trách nhiệm toàn diện về đào tạo nghề nông nghiệp từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức chỉ đạo thực hiện, kiểm tra giám sát công tác đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn; Quyết định 46/QĐ-TTg ngày 28/9/2015 về việc quy định chính sách hỗ trợ đào tạo trình độ sơ cấp, đào tạo dưới 3 tháng trong đó đã nâng các định mức đào tạo cho một người học nghề từ 2 triệu lên 3 triệu đồng/tháng; Bộ cũng đã có định hướng ưu tiên đào tạo nghề cho nông dân chủ chốt, nông dân tham gia các dự án liên kết sản xuất, dự án hỗ trợ phát triển sản xuất,…

Tuy nhiên còn có rất nhiều khó khăn như sự chuyển biến về công tác quản lý nhà nước đối với công tác đào tạo nghề nông nghiệp ở một số địa phương còn hạn chế, công tác điều tra, khảo sát, lập kế hoạch chưa sát với thực tế, sát với yêu cầu tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển hàng hóa, nhất là nông nghiệp chất lượng cao, an toàn thực phẩm; Cơ chế, cách thức phân bổ đào tạo nghề nông nghiệp chưa theo Quyết định số 971/QĐ-TTg, giao trực tiếp cho UBND huyện và huyện giao cho Trung tâm đào tạo nghề hướng nghiệp cấp huyện thực hiện. Các cơ sở này thường thiếu giáo viên, thiếu các điều kiện về dạy nghề nông nghiệp và thực hiện không theo sự chỉ đạo của Sở NN & PTNT. Sở NN & PTNT là cơ quan quản lý đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn nhưng hiện chưa được phát huy hết vai trò và chủ động trong tổ chức thực hiện. Kinh phí cấp cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn còn hạn chế, nhiều địa phương chưa lồng ghép nhiệm vụ đào tạo nghề nông nghiệp vào các dự án khuyến nông…(còn tiếp)

Tác giả: TS. Lê Ngọc Đức – Giám đốc Trung tâm Dạy nghề Nông nghiệp Công nghệ cao TP.HCM