Một số đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nguồn nhân lực nông nghiệp công nghệ cao(phần 1)

       Theo Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và thông tin thị trường lao động thành phố Hồ Chí Minh (tháng 2/2015) dự báo nhu cầu nhân lực tại thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2015 – 2020 và tầm nhìn đến năm 2025, ngành Công nghệ Nông – Lâm cần 8.100 người/năm. Nhu cầu nhân lực qua đào tạo phân theo nhóm ngành thì ngành Nông – Lâm – Thủy sản cần 6.075 người/năm và nhu cầu nhân lực theo trình độ nghề thì Sơ cấp nghề – Công nhân kỹ thuật cần 54.000 người/năm. Dự báo trên đã cho thấy nhu cầu về nhân lực đã qua đào tạo các ngành liên quan đến nông nghiệp giai đoạn 2015-2020 và tầm nhìn đến 2025 là rất lớn.

       Việt Nam đã, đang và ngày càng tham gia sâu và rộng vào các hiệp định thương mại tự do (FTA). Điều này sẽ mở ra cơ hội lớn đối với nước ta trong việc huy động vốn, mở ra khả năng xuất khẩu, giải quyết thị trường lao động, … Tuy nhiên, đây cũng là thách thức đối với nền nông nghiệp Việt Nam nói chung và lĩnh vực nông nghiệp Thành phố nói riêng, trong đó người nông dân là đối tượng dễ bị “tổn thương” trong quá trình hội nhập vì vẫn chưa được trang bị nhiều kiến thức. Việc hỗ trợ đào tạo, tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng về ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp cho nông dân từ phía các cơ quan nhà nước là một biện pháp hữu hiệu, cấp thiết nhằm giúp người nông dân nhanh chóng thích nghi, hội nhập và phát triển bền vững trong tình hình mới. Tình hình biến đổi khí hậu đã và đang hoành hành, biểu hiện rất rõ, ảnh hưởng rất lớn đến nền nông nghiệp và khó khăn từ vòng xoáy của giá nông sản, thực phẩm đang giảm trên phạm vi toàn thế giới, chắc chắn sẽ có ảnh hưởng tiêu cực đến tiêu thụ nông sản của Việt Nam.

       Lao động nông nghiệp thành phố Hồ Chí Minh bao gồm lao động từ các vùng đô thị, ven đô và khu vực nông thôn. Lao động nông nghiệp khu vực ven đô và nông thôn thành phố Hồ Chí Minh có đặc điểm chung: cư dân địa phương sản xuất nông nghiệp giảm dần, số tuổi bình quân của lao động nông thôn ngày càng tăng do các lao động trẻ ven đô và nông thôn thường có xu hướng tìm việc ở khu vực đô thị. Những nông dân lớn tuổi thường tiếp tục sản xuất với kiến thức và công nghệ lạc hậu và quy mô ngày càng bị thu hẹp do quá trình đô thị hóa. Nông nghiệp thành phố Hồ Chí Minh có thuận lơi là gần vùng đô thị lớn với thị trường tiêu thụ lớn, có lực lượng lao động khoa học và kỹ thuật dồi dào từ vùng trung tâm đô thị.

        Thành phố đã chuyển dịch đúng hướng với các mô hình về các giống cây trồng, vật nuôi mang lại hiệu quả kinh tế cao theo hướng nông nghiệp đô thị: bò sữa, rau an toàn, hoa lan – cây kiểng, cá cảnh[1]. Sự tham gia, hỗ trợ tích cực của các hội đoàn thể nhất là Hội nông dân Thành phố đã góp phần duy trì và phát triển ngành nghề nông thôn. Là địa phương đi đầu trong cả nước, thành phố đã tiến hành xây dựng Khu Nông nghiệp Công nghệ cao với vai trò chủ yếu là tác động, lan tỏa, hỗ trợ, dẫn dắt, mở đường cho việc đưa nhanh tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp và chuyển đổi ngành nông nghiệp truyền thống; thực hiện hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, giúp người nông dân ứng dụng các công nghệ và kỹ thuật tiên tiến vào các khâu của quá trình sản xuất nông nghiệp nhằm tạo ra các sản phẩm hàng hóa có năng suất, chất lượng, hiệu quả, an toàn và có khả năng cạnh tranh cao hơn so với sản xuất truyền thống.

         Đến cuối năm 2016, Ban Quản lý Khu Nông nghiệp Công nghệ cao đã tổ chức hơn 100 lớp đào tạo, tập huấn; chuyển giao hơn 30 mô hình, quy trình công nghệ sản xuất về nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cho nông dân Thành phố, giúp nông sản có chất lượng tốt, năng suất đạt tăng cao hơn 30% so với cách thức canh tác truyền thống[2]. Từ kết quả của các mô hình trình diễn nông nghiệp ứng dụng Công nghệ cao, người nông dân “mắt thấy, tai nghe” nên sẽ dễ dàng ứng dụng vào thực tế sản xuất.

        Để phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cần phải có sự liên kết và phát triển đồng bộ của các doanh nghiệp nông nghiệp, hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới và nông dân, công nhân nông nghiệp. Các cơ sở sản xuất và kinh doanh nông nghiệp cần được tiếp cận với các kỹ thuật sản xuất phù hợp với điều kiện thành phố Hồ Chí Minh cũng như phải có lực lượng lao động có đủ chất lượng để áp dụng các kỹ thuật tiên tiến này. Hiện nay, công tác đào tạo nông nghiệp còn chưa theo kịp với nhu cầu phát triển của nông nghiệp Thành phố. Thành phố Hồ Chí Minh định hướng phát triển nông nghiệp đô thị, ứng dụng kỹ thuật, công nghệ hiện đại vào sản xuất nông nghiệp trong bối cảnh lực lượng lao động chưa được trang bị tốt về kiến thức, kỹ thuật tiên tiến.

        Nông dân sản xuất kinh doanh giỏi có kỹ thuật, bí quyết sản xuất tốt, tuy nhiên khi mở rộng quy mô sản xuất còn chưa được trang bị các kiến thức về quản trị sản xuất, xây dựng thương hiệu, quản trị kinh doanh nông nghiệp nên thường khó tăng quy mô và giá trị sản phẩm.

        Đào tạo nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cần phải có các mô hình thực tế để dễ dàng lan tỏa công nghệ và phát triển được các sản phẩm có chất lượng cao. Tuy nhiên, số mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đạt hiệu quả kinh tế cao còn thiếu và chưa đa dạng để phục vụ công tác đào tạo nông nghiệp.

        Xu hướng chuyển dịch đầu tư nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao từ các doanh nghiệp có tiềm lực về tài chính nhằm tranh thủ được các thuận lợi về chính sách, vị trí địa lý và thị trường ngày càng tăng. Tuy nhiên, các cơ sở sản xuất thường khó tuyển được nguồn lao động có trình độ tay nghề, hiểu biết về khoa học và công nghệ trong nông nghiệp đảm bảo chất lượng và phải tự đào tạo cho lực lượng lao động nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao.

        Nông dân, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh nông nghiệp còn phát triển thiếu sự liên kết theo chuỗi giá trị, đặc biệt là sự liên kết giữa những cơ sở, nông hộ sản xuất và kinh doanh…(còn tiếp)

       Tác giả: TS. Đinh Minh Hiệp – Trưởng Ban Quản Lý Khu Nông nghiệp Công nghệ Cao TP.HCM